خانواده شمسی

برای دیدن نمایی بزرگ‌تر روی تصویر کلیک کنید

منظومه‌ی شمسی یک خورشید دارد و هشت سیاره که به دور آن می‌گردند. از خود معنی لغوی منظومه‌ی شمسی نیز می‌توان برداشتی مشابه کرد. منظومه به معنی یک دستگاه یا سیستم است که نظمی در آن حاکم است به این ترتیب که سیارات هر یک در مدار معین به دور خورشید می‌گردند و شمسی که معادل خورشیدی است یعنی چنین نظمی معلول حضور خورشید است. این هشت سیاره به ترتیب عبارتند از عطارد٬ زهره٬ زمین٬ مریخ٬ مشتری٬ زحل٬ اورانوس٬ نپتون و پلوتون. پلوتون؟ نه با پلوتون که ۹ تا می‌شود. خب٬  پلوتون ۸ سال است که دیگر سیاره نیست.

این روزها دیگر کم اتفاق می‌افتد که کسی پلوتون را از اعضای سیارات منظومه‌ی شمسی به‌حساب بیاورد. علت هم این بود که پس از رصدهای بیشتر در حوالی پلوتون٬‌ این جرم یخی را در قد و قواره‌های یک سیاره‌ی منظومه‌ی شمسی ندانستند و آن را از حلقه‌ی سیارات منظومه‌ی شمسی اخراج کردند. شاید محرک اصلی این اخراج را مایک براون٬‌ سیاره‌شناس دانشگاه کلتک بدانیم. او و تیم‌اش پس از رصدهای بیش در همان حوالی منطقه‌ی پلوتون اجرام یخی بسیاری را یافتند که شباهت فراوانی به پلوتون داشتند و نام فرانپتونی‌ها را روی  آن‌ها نهادند. به این ترتیب بود که در ۲۴ آگوست ۲۰۰۶ در نشستی که اتحادیه‌ی جهانی نجوم در پراگ جمهوری چک برگزار کرد٬ تعریف جدیدی از سیاره ارایه شد که پلوتون را برای همیشه از حلقه‌ی سیارات منظومه‌ی شمسی اخراج کرد. بر طبق تعریف جدید سیاره به جرم اطلاق می‌شود که در مداری به دور خورشید می‌گردد. آن‌قدر بزرگ باشد که به سبب گرانش خودش٬ به صورت گرد درآمده باشد و همچنین یک سیاره باید حاکم مطلق نواحی پیرامون مدار خود باشد. همین آخرین شرط بود که پلوتون را اصطلاحاً کُشت. از واژه‌ی کشتن استفاده کردم زیرا این واژه پس از تصمیم اتحادیه‌ی جهانی نجوم درباره‌ی پلوتون٬ مصطلح شد و البته مسئول این کشتار هم مایک براون می‌دانند. در واقع نام دیگر مایک براون٬‌ «قاتل پلوتون» است.  در اینفوگرافی بالا سعی شده است تا یک مقایسه نسبی از خورشید٬ سیارات منظومه‌ی شمسی٬ سیارک‌های کمربند اصلی و فرانپتونی‌ها (پلوتونی‌مانندها) نشان داده شود.

 http://canot.ir/

آیا در تابستان زمین به خورشید نزدیک تر است؟

بیشتر مردم فکر می‌کنند در تابستان زمین به خورشید نزدیک‌تر است و از این رو علت گرم و سرد شدن هوا در طول سال را به دور و نزدیک شدن زمین از خورشید نسبت می‌دهند.

این فرض می‌توانست وقتی صحیح باشد که در فصل تابستان تمام قاره‌های زمین تابستان را تجربه کند. می‌دانید که وقتی ما در ایران که در نیم‌کره‌ی شمالی زمین ساکن هستیم فصل تابستان را سپری می‌کنیم، مردم نیم‌کره‌ی جنوبی زمین مثل ساکنان کشورهای استرالیا و برزیل و آفریقای جنوبی، فصل زمستان را تجربه می‌کنند و برعکس وقتی زمستان به ایران می‌رسد آن‌ها طعم گرمای تابستان را می‌چشند. بنابراین وقتی این پرسش را مطرح می‌کنیم که «آیا در تابستان زمین به خورشید نزدیک‌تر است؟» باید مشخص کنیم منظورمان تابستان نیم‌کره‌ی شمالی است یا جنوبی!

نکته‌ی جالب این‌جا است که در حال حاضر زمین در تابستا­­ن‌های نیم‌کره‌ی شمالی از خورشید دورتر و در زمستان­‌های نیم‌کر­ه‌ی شمالی به خورشید نزدیک‌تر است!! به عبارت دیگر شاید صحیح‌تر باشد که بگوییم در روزگار ما، وقتی نوبت تابستان نیم‌کره‌ی جنوبی زمین می‌رسد، زمین به خورشید نزدیک‌تر می‌شود. مثلاً سال گذشته (سال ۱۳۹۱ هجری خورشیدی) زمین در روز ۱۵ تیر به دورترین فاصله از خورشید رسید و در این حالت ۱۵۲۰۹۲۴۲۵ کیلومتر از خورشید فاصله گرفت. در حالی‌که در ۱۳ دی همین سال در نزدیک‌ترین فاصله از خورشید قرار گرفت و در این زمان فاصله‌اش به ۱۴۷۰۹۸۱۶۱ کیلومتری از خورشید رسید.

پس می‌بینید آن‌چه باعث تفاوت فصول می‌شود ارتباطی با دوری و نزدیکی از خورشید ندارد.

علت پیدایش فصول بر می‌گردد به انحراف محور قطبین زمین از راستای قائم که حدود ۲۳/۵ درجه است و سبب می‌شود که در گردش زمین به دور خورشید در طول یک سال، تغییر زاویه‌ای در تابش خورشید نسبت به مناطق مختلف زمین به وجود بیاید. همین موجب به وجود آمدن تفاوت دمایی و تفاوت در میزان بارش باران و نهایتاً دگرگونی فصل‌ها می‌شود.

منبع پاسخ http://qa.canot.ir

جرم عظیم‌ترین سیاه‌چاله‌ی عالم نزدیک چقدر است؟

آیا می‌دانید جرم سنگین‌ترین سیاه‌چاله‌ای که در عالم نزدیک کشف شده چقدر است؟ طبق محاسبات دقیق منجمان٬ جرم این سیاه‌چاله ۶/۶ میلیارد برابر جرم خورشید برآورد شده است.  اگر جرم خورشید را معادل جرم متوسط یک انسان در نظر بگیریم٬ جرم سیاه‌چاله‌ی مورد نظر ما برابر با مجموع جرم همه‌ی انسان‌ها روی زمین خواهد شد!

این ابرسیاه‌چاله در دل کهکشان‌ ابرغول بیضوی M87 جای دارد. این کهکشان در صورت‌فلکی سنبله و در فاصله‌ی ۵۰ میلیون سال نوری از زمین جای گرفته است. همه‌ی آن‌چه مربوط به M87 است بزرگ و عظیم است. برای مثال٬ به‌گونه‌ای غیرطبیعی تعداد خوشه‌های ستاره‌ای که به دور این کهکشان می‌گردند حدود ۱۲هزار عدد است حال آن‌که تعداد خوشه‌های کروی گردان به دور مرکز راه‌شیری در حدو ۱۵۰ تا ۲۰۰خوشه‌ی کروی برآورد شد. یعنی چیزی در حدود ۶۰ بار کمتر از کهکشان M87!

ادامه نوشته